Mái xoang sàng & Phân loại Keros: Phân tích gộp toàn cầu về độ sâu hố sàng và rủi ro phẫu thuật

Mái xoang sàng (fovea ethmoidalis) là phần của xương trán tạo nên nóc của mê đạo sàng, trong khi lamina cribrosa tạo sàn của hố sọ trước. Quan hệ của chúng cực kỳ quan trọng trong phẫu thuật nội soi mũi xoang (FESS). Khu vực này chính là nơi hệ thống sàng-sọ có thể bị tổn thương khi thao tác gần tế bào sàng trên hoặc phức hợp ostiomeatal.

Keros (1962) đã mô tả độ sâu của hố sàng dựa vào khoảng cách thẳng đứng giữa mái sàng và lamina cribrosa. Phân loại này hiện là công cụ chuẩn để đánh giá nguy cơ trong phẫu thuật xoang. Độ sâu càng lớn, càng gần nền sọ trước, thì nguy cơ rách màng cứng hoặc chấn thương não – kể cả rò dịch não tủy – càng tăng.

Bài tổng hợp này rà soát các nghiên cứu CT và CBCT từ 2000–2024 sử dụng phân loại Keros. Các bài báo được chọn từ PubMed, Scopus và Web of Science với các từ khóa: “Keros classification”, “ethmoid roof”, “cribriform plate depth”, “FESS anatomy” và “skull base variations”.

Các dữ liệu được trích xuất gồm: tần suất từng loại Keros, mức độ bất đối xứng, khác biệt theo chủng tộc và chiều cao fovea ethmoidalis trung bình. Chúng tôi cũng tổng hợp các báo cáo biến chứng phẫu thuật liên quan đến từng loại Keros.

Các nghiên cứu từ châu Âu, Đông Á, Nam Á, Trung Đông và Bắc Phi đều xác nhận rằng Keros II là loại thường gặp nhất, chiếm khoảng 55–65% dân số. Điều này phản ánh độ sâu trung bình của hố sàng và tương đối an toàn hơn so với Keros III.

Keros I, với độ sâu 0–3 mm, xuất hiện ở khoảng một phần tư dân số. Mặc dù nguy cơ phẫu thuật thấp hơn, sự nông bất thường này đôi khi gây khó khăn trong việc nhận diện mốc качество khi phẫu tích.

Keros III là loại có nguy cơ cao nhất. Tần suất của nó dao động theo chủng tộc: một số nghiên cứu ghi nhận chỉ 5–7% ở quần thể Đông Á nhưng lên đến 15–20% ở Trung Đông. Độ sâu ≥ 8 mm khiến khu vực sàn sọ cực kỳ dễ tổn thương nếu dụng cụ chạm vào vùng tế bào sàng trên.

Nhiều nghiên cứu xác nhận rằng phân loại Keros có thể khác nhau giữa hai bên. Khoảng 10–20% bệnh nhân có hai bên khác loại, thường là sự chuyển tiếp giữa Keros I ↔ II hoặc II ↔ III.

Bên có độ sâu lớn hơn (thường là Keros III) mang nguy cơ chấn thương cao hơn và phải được nhận diện trước phẫu thuật. Bất đối xứng này nhấn mạnh tầm quan trọng của kiểm tra CT đa mặt phẳng (axial–coronal–sagittal) chứ không dựa vào giả định giải phẫu đối xứng.

Keros III liên quan mật thiết đến các biến chứng nghiêm trọng trong FESS, bao gồm:

• Rò dịch não tủy
• Tổn thương màng cứng
• Chảy máu nền sọ trước
• Chấn thương não trán

Các biến chứng xảy ra khi dụng cụ phá tế bào sàng trên đi quá giới hạn vào vùng mái xoang. Keros I–II vẫn có thể gây biến chứng nhưng nguy cơ thấp hơn đáng kể.

Các hướng dẫn phẫu thuật hiện đại yêu cầu đánh giá Keros như phần bắt buộc của đọc CT trước mổ. Phẫu thuật viên cần tăng cảnh giác khi gặp mái sàng dốc, độ sâu không đều hoặc sự chuyển tiếp đột ngột giữa hai bên.

Phân loại Keros là một công cụ đơn giản nhưng có giá trị lâm sàng cao. Dữ liệu quốc tế chứng minh rằng:

• Keros II là phổ biến nhất.
• Keros III thay đổi mạnh theo chủng tộc.
• Bất đối xứng không hiếm gặp và mang ý nghĩa phẫu thuật.

Một vấn đề được nhắc đến gần đây là các biến thể như trần sàng nghiêng, lamina cribrosa dốc xuống, và mức pneumatization sàng cao, vốn không được phản ánh hoàn toàn trong thang đo Keros. Điều này cho thấy cần có cách tiếp cận toàn diện hơn, kết hợp phân loại Keros với hình thái học 3D.

Độ sâu hố sàng theo phân loại Keros vẫn là thước đo chuẩn đánh giá nguy cơ tổn thương nền sọ trước trong FESS. Việc hiểu rõ sự khác biệt theo chủng tộc, mức độ bất đối xứng và hình thái kết hợp giúp phẫu thuật viên lập kế hoạch tốt hơn và giảm biến chứng.

CT xoang trước mổ là bắt buộc để xác định loại Keros và điều chỉnh chiến lược phẫu thuật cho từng bệnh nhân.